Protocol › Huidige status NL · Laatst herzien 2026-05-16

Huidige status in Nederland

1. Wettelijk en richtlijnkader

• Kwaliteitsstandaard Transgenderzorg Somatisch (2018), vastgesteld door de Federatie Medisch Specialisten; een herziening is op 1 december 2023 gestart en nog niet afgerond (bron).¹
• WGBO als algemeen kader voor behandelovereenkomst en geïnformeerde toestemming.
• Zorgverzekeringswet regelt vergoeding via het basispakket op verwijzing.

2. Betrokken centra

3. Wachttijden

In schriftelijke vragen van 17 juli 2024 stelden Kamerleden dat de wachttijd voor een eerste gesprek in de transgenderzorg meer dan drie jaar kan bedragen (bron).²

4. Evaluatie van de Kwaliteitsstandaard

Op verzoek van het ministerie van VWS faciliteerde ZonMw een evaluatie van de Kwaliteitsstandaard, uitgevoerd door het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten. Volgens de minister liet die zien dat de standaard "op punten niet meer helemaal actueel" is (bron). De herziening is op 1 december 2023 gestart; het Zorginstituut heeft de uiterste datum voor de herziene versie verschoven naar 30 september 2027 (bron).³

5. Relatie tot internationale herzieningen

Volgens de Gezondheidsraad hebben discussies in landen als Zweden en Engeland geleid tot aanpassingen in de richtlijnen voor transgenderzorg voor jongeren, waardoor de toegang tot zorg is ingeperkt. Op 30 juni 2026 schreef de Gezondheidsraad dat de Nederlandse zorg zorgvuldig is ingericht en zag geen aanleiding die anders in te richten, al zijn de effecten op cognitie, vruchtbaarheid en de lange termijn nog onvoldoende onderzocht (bron).

6. Publiek commentaar

Buiten de officiële kanalen verschijnt in Nederland publiekelijk commentaar op de Kwaliteitsstandaard en de huidige praktijk. Een voorbeeld is de Substack-publicatie Genderzorgen (april 2026), die stelt dat de Nederlandse richtlijnen rusten op een causale aanname — dat behandeling psychische klachten vermindert — die volgens de publicatie nooit is getoetst (bron). De publicatie verwijst onder meer naar de Finse registerstudie van Ruuska e.a. (Acta Paediatrica, april 2026), die vond dat adolescenten en jongvolwassenen die zich bij de Finse genderklinieken meldden vaker specialistische psychiatrische zorg voor ernstige problemen nodig hadden dan leeftijdsgenoten, en dat de toename vooral zichtbaar was bij wie medische ingrepen onderging (bron); een registerstudie alleen toont niet aan wat daarvan de oorzaak is. Ook verwijst zij naar klinisch psycholoog Dorine Sellenraad, die in 2000-2001 met volwassen patiënten bij de genderkliniek van het VUmc werkte.⁴ Een uitgebreidere bespreking staat bij /debate/scientific-criticism/ (EN).