Protocol › Geïnformeerde toestemming · Laatst herzien 2026-05-16
Geïnformeerde toestemming en instemming
Samenvatting
Onder de Nederlandse wetgeving (WGBO, artikelen 7:447 en 7:450 BW) moeten ouders toestemming geven voor een kind jonger dan 12 jaar; tussen 12 en 16 jaar is in beginsel zowel de toestemming van de minderjarige als van de ouders nodig; vanaf 16 jaar beslist de minderjarige zelfstandig (bron). Het Dutch Protocol paste dit kader toe en vereiste uitgebreide procedures voor geïnformeerde instemming, inclusief uitleg over vruchtbaarheid, chirurgische implicaties en bekende en onbekende langetermijneffecten van GnRHa en cross-seksehormonen. Zie ook /nl/protocol/leeftijdscriteria/.
1. Wettelijk kader (WGBO)
| Leeftijd | Beslissingsbevoegdheid | WGBO-grondslag |
|---|---|---|
| < 12 | Ouders / wettelijk vertegenwoordigers | Art. 7:465 lid 1 BW |
| 12–15 | Dubbele toestemming: minderjarige + ouders | Art. 7:450 lid 2 BW |
| ≥ 16 | Minderjarige zelfstandig | Art. 7:447 BW |
2. Inhoud van de informatie
In het oorspronkelijke VUmc-traject werd informatie verstrekt over:
- De aard en het werkingsmechanisme van GnRH-agonisten — zie /nl/protocol/de-drie-fasen/.
- Bekende en onbekende langetermijneffecten op botdichtheid en cognitieve ontwikkeling.
- De gedeeltelijk reversibele effecten van cross-seksehormonen.
- Mogelijkheden en grenzen van vruchtbaarheidsbehoud.
- Het irreversibele karakter van chirurgische ingrepen.
3. Debat over wilsbekwaamheid
De Engelse zaak Bell v Tavistock (2020) riep vragen op over de wilsbekwaamheid van adolescenten ten aanzien van puberteitssuppressie. De High Court (Divisional Court) oordeelde op 1 december 2020 dat het hoogst onwaarschijnlijk is dat een kind van 13 jaar of jonger bekwaam is om toestemming te geven voor puberteitsremmers, en dat het twijfelachtig is of een kind van 14 of 15 de risico's en gevolgen op lange termijn kan begrijpen en afwegen (bron). Op 17 september 2021 keerde het Court of Appeal die uitspraak terug: het oordeelde dat het aan behandelaars is, en niet aan de rechter, om de wilsbekwaamheid van minderjarigen onder de 16 te beoordelen, en dat het Divisional Court geen algemene richtlijn over de bekwaamheid van verschillende leeftijden had mogen geven (bron).1 Zie /debate/legal-cases/ (EN).
Kritische noot
Levine, Abbruzzese en Mason (2022) betogen dat de interventies bij jongeren op bewijs van zeer lage kwaliteit berusten en dat een goed informed-consentproces nodig is; volgens hen wordt dat proces ondermijnd door onjuiste of onvolledige informatie aan patiënten en ouders (bron). Environmental Progress concludeert uit de WPATH Files (2024) dat artsen en therapeuten weten dat minderjarigen de gevolgen van de behandeling, zoals onvruchtbaarheid, niet volledig kunnen overzien; dat is de lezing van Environmental Progress, en van de aangeschreven leden bevestigde één persoon de eigen uitspraken en bestreed een ander de interpretatie (bron).2
Zie ook
- Leeftijdscriteria — de oorspronkelijke leeftijdsdrempels die het toestemmingskader bepalen.
- Inclusiecriteria — wilsbekwaamheid als voorwaarde voor inclusie.
- Rechtszaken (EN) — Bell v Tavistock en aanverwante procedures.
- Levine — kritiek (EN) — argument dat geldige geïnformeerde toestemming ontbreekt.
- WPATH Files (2024) (EN) — interne twijfels bij clinici.
- Ethische kritiek (EN) — bredere ethische bezwaren rond beslissingen voor minderjarigen.
Voetnoten
- Bell v Tavistock and Portman NHS Foundation Trust [2020] EWHC 3274 (Admin); [2021] EWCA Civ 1363.
- Levine SB, Abbruzzese E, Mason JW. Reconsidering informed consent. J Sex Marital Ther. 2022;48(7):706–27. Hughes M. The WPATH Files. Environmental Progress; 4 maart 2024.